PGS.TS Đinh Thị Thái Mai: Giữ lửa đam mê từ người học đến giảng viên UET
Hơn 20 năm gắn bó với Trường Đại học Công nghệ – Đại học Quốc gia Hà Nội (VNU-UET), PGS.TS Đinh Thị Thái Mai (Khoa Điện tử viễn thông) đã trải qua nhiều dấu mốc, thách thức và cơ hội trên hành trình nghiên cứu, giảng dạy và cống hiến cho giáo dục. Với những đóng góp trong đào tạo và nghiên cứu, năm 2025, Phó Giáo sư đã được trao Giải thưởng Nhà giáo Đại học Quốc gia Hà Nội.
Có những thời điểm gặp nhiều khó khăn, nhưng chính sự đồng hành của các thầy cô, đồng nghiệp, môi trường nghiên cứu và niềm vui được truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ sinh viên đã tiếp thêm động lực để nữ giảng viên bền bỉ gắn bó với nghề giáo.
Hành trình gắn bó với nghề giáo và UET
Điều gì đã đưa PGS đến với lĩnh vực nghiên cứu và lựa chọn trở thành giảng viên, nhà nghiên cứu tại UET trong hơn 20 năm qua?
Từ học viên cao học, nghiên cứu sinh trở thành giảng viên của UET đối với tôi cũng là một cơ duyên. Sau khi tốt nghiệp Đại học với chuyên ngành Điện tử – Viễn thông, dự định ban đầu của tôi là đầu quân và làm việc trong lĩnh vực công nghiệp Viễn thông. Nhưng sau một thời gian đi làm và trải nghiệm, tôi nhận thấy môi trường giáo dục có rất nhiều ưu điểm và cũng phù hợp với tính cách của bản thân, truyền thống gia đình từ trước. Sau đó, tôi quyết định quay lại gắn bó với nghề giáo và đến bây giờ vẫn chưa cảm thấy hối hận về lựa chọn đó.
Nhìn lại hơn 20 năm công tác, tôi thấy có nhiều dấu mốc quan trọng trong hành trình gắn bó với UET. Dấu mốc đầu tiên là cơ hội được làm việc trong một môi trường thực sự giàu truyền thống và học thuật. Tôi được học hỏi rất nhiều từ những người thầy đi trước, từ tác phong làm việc, tư duy cho đến phong cách sống. Đó là dấu mốc khi tôi chính thức trở thành cán bộ của Trường vào ngày 01/4/2006.
Sau khi bước chân vào môi trường này, trong quá trình công tác, tôi có thêm nhiều dấu mốc đáng nhớ. Một trong số đó là cơ hội được tham gia chương trình đào tạo thạc sĩ của UET liên kết với Trường Đại học Paris-Sud (nay là Trường ĐH Paris-Saclay). Tôi có thời gian trải nghiệm học tập tại Pháp cùng các thầy cô hàng đầu trong lĩnh vực mạng và truyền thông. Trải nghiệm đó giúp tôi thay đổi rất nhiều về tư duy, cách tiếp cận kiến thức cũng như có thêm cơ hội tiếp xúc với môi trường học thuật quốc tế.
Dấu mốc thứ ba là sau khi hoàn thành chương trình thạc sĩ, tôi quyết định quay về Việt Nam, tiếp tục làm việc tại UET và lựa chọn học nghiên cứu sinh tại UET vào năm 2009. Trong thời gian học tiến sĩ, tôi làm việc dưới sự hướng dẫn của thầy PGS. TS Nguyễn Quốc Tuấn và đặc biệt có cơ hội làm việc với thầy GS. TSKH Nguyễn Đình Thông, giáo sư tại Đại học Sydney, Úc. Đây cũng là một cơ hội rất tốt khi tôi được làm việc và học hỏi từ hai thầy.
Đó là những dấu mốc mà tôi thực sự thấy bản thân học được rất nhiều. Trong quá trình làm việc, tôi được các thầy cô truyền thụ rất nhiều kiến thức và kinh nghiệm. Sau này, khi trưởng thành hơn, được tiếp xúc với nhiều thế hệ sinh viên, tôi càng nhận thấy sinh viên UET ngày càng thông minh, có nền tảng kiến thức vững vàng và tư duy tốt hơn.
PGS.TS Đinh Thị Thái Mai (đứng thứ ba, bên trái ảnh) chụp cùng nhóm sinh viên đạt giải Nhì tại hội nghị Sinh viên nghiên cứu khoa học cấp Trường
Trong một ngày làm việc bình thường, điều gì khiến PGS cảm thấy hứng thú nhất với công việc của một giảng viên, nhà nghiên cứu và hướng nghiên cứu PGS đang tập trung triển khai hiện nay là gì?
Một ngày làm việc của tôi cũng như bao đồng nghiệp khác tại Trường. Bên cạnh thời gian giảng dạy, tôi luôn dành một khoảng lặng để tập trung nghiên cứu, bởi công việc này đòi hỏi sự chuyên sâu và tập trung cao.
Điều khiến tôi có thêm năng lượng mỗi ngày là được làm việc cùng sinh viên và đồng nghiệp, cùng trao đổi để định hướng các hướng nghiên cứu, thảo luận về phương pháp nghiên cứu hay cùng nhau chỉnh sửa một bài báo. Những công việc đó mang lại cho tôi nhiều niềm vui và động lực, bởi tôi vừa có thể chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, vừa truyền cảm hứng nghiên cứu cho sinh viên và thế hệ tiếp theo.
Hiện nay, tôi tập trung vào ba hướng nghiên cứu chính. Thứ nhất là truyền thông thích hợp và truyền thông cảm nhận, một hướng nghiên cứu phục vụ mục tiêu chuẩn hóa mạng di động 6G trong tương lai, đồng thời phù hợp với chuyên ngành Mạng và Truyền thông cũng như thế mạnh nghiên cứu của tôi.
Thứ hai là an ninh trong mạng viễn thông. Đây là một lĩnh vực quan trọng và được xác định là một trong những công nghệ chiến lược, đặc biệt trong các mạng di động 5G và 6G.
Thứ ba là định vị, kỹ thuật định vị và tìm đường cho các hệ thống tự hành. Trong xu hướng phát triển các hệ thống tự hành như ô tô tự lái hay UAV không người lái, khả năng xác định chính xác vị trí và tìm đường là yếu tố rất quan trọng. Khi không có sự điều khiển trực tiếp của con người, hệ thống phải có khả năng cảm nhận môi trường, xác định mình đang ở đâu và lựa chọn hướng di chuyển phù hợp.
Cũng vì vậy, một trong những đề tài khiến tôi ấn tượng và có nhiều dấu ấn là đề tài QG19.25 (2019) “Nghiên cứu và xây dựng Hệ thống định vị thông minh trong nhà sử dụng công nghệ Bluetooth năng lượng thấp”. Đây không chỉ là một đề tài nghiên cứu trong lĩnh vực định vị mà còn là một thử thách lớn đối với nhóm khi quá trình thực nghiệm diễn ra trong giai đoạn dịch Covid-19, khiến việc triển khai gặp nhiều khó khăn. Sau những nỗ lực của nhóm nghiên cứu, đề tài đạt được những kết quả vượt kỳ vọng với một bằng đăng ký sáng chế cùng 02 bài báo quốc tế (ISI Q1) và 05 báo cáo tại Hội nghị, vượt xa kết quả đăng ký ban đầu.
PGS.TS Đinh Thị Thái Mai (đứng thứ 6, bên trái ảnh) cùng các giảng viên và người học Khoa Điện tử viễn thông tham gia hội nghị quốc gia
Kết nối nghiên cứu với thực tiễn và giảng dạy
Theo PGS, yếu tố nào quan trọng nhất để một nghiên cứu có thể đi từ phòng thí nghiệm đến thực tiễn?
Để một nghiên cứu có thể đi vào thực tiễn, trước hết phải xuất phát từ nhu cầu của xã hội. Một nghiên cứu dù có chất lượng, có khả năng ứng dụng nhưng nếu không giải quyết một nhu cầu thực tế thì cũng khó triển khai.
Yếu tố thứ hai là sự kết nối giữa nhà khoa học, nhà trường và doanh nghiệp. Trước đây, tôi từng tìm hiểu nhu cầu của một số đơn vị để xem nghiên cứu của mình có thể ứng dụng như thế nào, nhưng thực tế không phải doanh nghiệp nào cũng có nhu cầu hoặc sẵn sàng tiếp nhận công nghệ mới. Vì vậy, rất cần sự “matching” giữa nghiên cứu và nhu cầu của doanh nghiệp, cùng một cơ chế trung gian để kết nối hai bên.
Tôi cho rằng Hòa Lạc đang mở ra những điều kiện thuận lợi cho sự kết nối này. Không gian phát triển rộng hơn, hệ thống phòng thí nghiệm, phòng lab và môi trường học tập, nghiên cứu được mở rộng, đồng thời sự hiện diện ngày càng rõ nét của các doanh nghiệp, tập đoàn công nghệ tại khu vực này sẽ tạo thêm cơ hội để sinh viên, giảng viên tiếp cận thực tiễn và triển khai các dự án hợp tác.
Tôi kỳ vọng trong thời gian tới sẽ có thêm những dự án hợp tác chặt chẽ giữa Nhà trường và doanh nghiệp, qua đó đưa các kết quả nghiên cứu vào thực tế. Tuy nhiên, để làm được điều đó, không chỉ cần sự năng động của các nhà khoa học mà còn cần sự đồng hành từ phía lãnh đạo đơn vị và một hệ thống hỗ trợ kết nối hiệu quả.
Doanh nghiệp có thể đưa ra những bài toán, nhu cầu thực tế; nhà khoa học có thể giới thiệu những công nghệ, giải pháp mình đang phát triển. Nếu có một “cầu nối” giúp hai bên dễ dàng tìm thấy nhau và hiểu được nhu cầu của nhau, khả năng đưa nghiên cứu từ phòng thí nghiệm đến thực tiễn sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ hơn. Đây cũng là một bài toán cần được quan tâm ở cấp độ chính sách và cơ chế hỗ trợ.
PGS.TS Đinh Thị Thái Mai (áo hoa, đứng giữa) chụp ảnh cùng các sinh viên UET
Trong quá trình giảng dạy, PGS đã kết nối nghiên cứu vào các bài giảng như thế nào để giúp sinh viên nuôi dưỡng đam mê với nghiên cứu?
Tôi thường lồng ghép những kết quả nghiên cứu của mình vào bài giảng, chẳng hạn ở môn Mạng định nghĩa mềm hay IoT và ứng dụng hay môn học Mạng định nghĩa mềm, các nội dung nghiên cứu được kết nối trực tiếp với kiến thức của môn học. Ngay từ những ngày đầu lên lớp, tôi đã giới thiệu về các hướng nghiên cứu liên quan đến môn học và để sinh viên lựa chọn những đề tài phù hợp mà mình quan tâm, từ đó có cơ hội tiếp cận nghiên cứu ngay trong quá trình học.
Hiện nay, trong nhóm nghiên cứu của tôi luôn có một nhóm sinh viên theo hướng định vị. Nếu trước đây nghiên cứu chủ yếu tập trung vào ứng dụng định vị cho người dùng trên điện thoại, thì hiện nay sinh viên có thể mở rộng sang những bài toán mới như định vị và tìm đường cho robot tự hành hay định vị trong mạng di động 5G/6G. Sinh viên cũng được khuyến khích tham gia các cuộc thi, hoạt động nghiên cứu khoa học của khoa, của Trường và đã đạt được nhiều kết quả tích cực.
PGS.TS Đinh Thị Thái Mai (áo hồng) chụp ảnh cùng Lab Hệ thống Viễn thông
Tôi cho rằng cách truyền cảm hứng tốt nhất chính là để sinh viên trực tiếp trải nghiệm nghiên cứu. Khi sinh viên thấy nghiên cứu hữu ích, các bạn sẽ tự chia sẻ với bạn bè, với những sinh viên khóa sau và tạo thành sự lan tỏa tự nhiên. Vì vậy, điều quan trọng là giúp các bạn nhận thấy mình thực sự cần và muốn tham gia. Khi đã tham gia, tôi yêu cầu sinh viên duy trì việc báo cáo thường xuyên, làm việc nghiêm túc và từng bước hình thành thói quen nghiên cứu.
Tôi luôn khuyến khích sinh viên tiếp cận nghiên cứu càng sớm càng tốt. Ban đầu, sinh viên có thể chưa có đủ kiến thức, nhưng chính quá trình tham gia nghiên cứu khoa học sẽ tạo cho sinh viên thói quen tự tìm tòi, đọc tài liệu và chủ động bổ sung những kiến thức còn thiếu. Qua đó, sinh viên có thể tiếp cận sớm hơn với những kiến thức chuyên sâu và rèn luyện kỹ năng tìm kiếm, đọc hiểu tài liệu khoa học.
Bên cạnh kiến thức chuyên môn, môi trường nghiên cứu còn giúp các bạn trau dồi thêm các kỹ năng mềm như làm việc nhóm, giao tiếp, thuyết trình… Đây đều là những kỹ năng quan trọng cho quá trình học tập, nghiên cứu và công việc sau này.
Vì vậy, tôi nghĩ giá trị lớn nhất của việc tham gia nghiên cứu từ sớm không chỉ nằm ở một công bố hay một giải thưởng, mà còn ở việc sinh viên được học cách tự học, tự tìm tòi, làm việc nhóm và giải quyết vấn đề. Những kỹ năng đó sẽ trở thành nền tảng để các bạn phát triển lâu dài.
Tiếp nối đam mê, vun đắp thế hệ kế tiếp
Sau những kết quả đã đạt được, mục tiêu nghiên cứu mà PGS muốn tiếp tục chinh phục trong thời gian tới là gì?
Hiện nay, tôi vẫn tiếp tục duy trì ba hướng nghiên cứu chính mà mình đang theo đuổi, bởi đây đều là những hướng trọng tâm, phù hợp với chuyên ngành mạng và truyền thông và tôi tin rằng vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai.
Bên cạnh việc tiếp tục theo đuổi các hướng nghiên cứu này, mong muốn lớn hơn của tôi là xây dựng được những nhóm nghiên cứu mạnh, những nhóm nghiên cứu lớn trong lĩnh vực Mạng và truyền thông. Từ đó, tôi có thể cùng các đồng nghiệp đào tạo, dìu dắt và tạo nền tảng để các thế hệ sinh viên, học viên tiếp nối có cơ hội phát triển, trở thành những nhân tố có năng lực và đóng góp cho lĩnh vực nghiên cứu sau này.
Nếu gửi một lời nhắn tới các nữ sinh viên đang muốn theo đuổi con đường nghiên cứu khoa học, PGS sẽ nói gì?
Tôi nghĩ phụ nữ cũng có những lợi thế riêng khi làm nghiên cứu, trong đó có sự tỉ mỉ, cẩn thận và chú trọng đến từng chi tiết. Đây là những phẩm chất rất cần thiết trong nghiên cứu khoa học. Bên cạnh đó, phụ nữ cũng có sự bền bỉ, kiên trì và khả năng theo đuổi một công việc trong thời gian dài. Sự kiên trì ấy có thể không quá mạnh mẽ hay bộc trực, nhưng lại giúp mình duy trì động lực và đi đường dài với nghiên cứu.
Vì vậy, tôi muốn nhắn nhủ các em hãy mạnh dạn sống hết mình với đam mê, đừng ngại khó và hãy xem những khó khăn, thử thách như một phần của hành trình trưởng thành. Sẽ có những lúc các em cảm thấy mệt mỏi, chán nản, nhưng hãy tin rằng những thành tựu và kết quả tốt đẹp vẫn đang chờ đợi ở phía trước. Quan trọng nhất là phải luôn tự tin và kiên trì với con đường mình đã lựa chọn.
Đặc biệt, trong thời đại đề cao đổi mới sáng tạo, tôi rất kỳ vọng sinh viên có khả năng tư duy và sáng tạo. Bởi chỉ khi có tư duy sáng tạo, chúng ta mới có thể nhìn vấn đề từ những góc độ khác nhau, hình thành những cách tiếp cận mới và đưa ra những ý tưởng mới.
Sự sáng tạo không tự nhiên mà có, mà cần được vun đắp từng ngày trên nền tảng kiến thức và quá trình học hỏi, trải nghiệm. Vì vậy, bên cạnh việc học tốt chuyên môn, các em hãy chủ động tìm tòi, đặt câu hỏi, thử sức với những điều mới và không ngại thay đổi. Tôi tin rằng sự tự tin, bền bỉ cùng tư duy sáng tạo sẽ là những hành trang quan trọng để các em theo đuổi con đường nghiên cứu và phát triển bản thân trong tương lai.
Cảm ơn buổi trò chuyện của Phó Giáo sư.
(UET-News)
